Liberaller büyük mavi dalgalarının keyfini sürüyor. Geçen hafta, eyalet seçimlerini ve yerel seçimleri domine eden Demokrat Partinin Kongre ve Senatonun kontrolünü ele geçirdikleri tarihi bir seçime tanıklık ettik. Üye sayıları 120.000’e ulaşan Amerika Demokratik Sosyalistleri (DSA) de tarihsel zaferler elde ettiler. DSA, New York City’den (NYC) Claire Valdez ve Darializa Avila Chevalier de aralarında olmak üzere 100’den fazla adayını seçtirmeyi başardı. Bu mavi dalga, Ocak 2026’da göreve başlayan Zohran Mamdani’nin bir sene önce NYC’de kazandığı seçim zaferinin devamı niteliğinde. Bu zaferler, DSA’da baskın olan seçim stratejisini daha da yüreklendirdi. Bu seçim stratejisi, 2016’da Bernie Sanders’ın başkanlık seçim kampanyasını takip eden süreçte örgütün üye sayısının patlamasından beri DSA’ya egemendir. DSA, ağırlıklı olarak, hem federal hem de yerel düzeylerde sosyalistlerin seçilmesini sağlamak ve süreç içinde sağ eğilimli Demokratları yerinden etmek amacıyla belirli adaylar lehine üyelerini saha çalışması yapmaları için harekete geçirdiği seçim kampanyalarına öncelik vermektedir.
Bu seçim stratejisinin tahlili, bugünün siyaseti için, özellikle 2008 finansal krizi sonrası bu yüzyılın erken dönemlerini domine eden hareketçi siyasete büyük oranda bir tepki olarak doğması sebebiyle elzemdir. Arap Baharı, Occupy Wall Street, İspanya’daki 15-M hareketi ve benzerleri dâhil olmak üzere, dünyanın dört bir yanında kitlesel protesto hareketleri yaşandı. Yine de toplu protestoların sönümlenmesi, siyasi aktörlerin radikal bir siyaseti sürdürebilmek için eski parlamenter yollara tekrar yönelmesine sebep oldu. Bernie Sanders kampanyası ABD’deki Occupy ve Black Lives Matter hareketlerini takip etti; İspanya’da 15-M hareketi Podemos’a yol açtı; Yunanistan’da Syriza iktidarı ele geçirdi; yanı sıra Birleşik Krallık ve Fransa’da Jeremy Corbyn ve Jean-Luc Mélenchon gibi figürler popülerleşti.
İspanya’da ekim ayında kurulan kitlesel kamplar, içinde bulunduğumuz dönemin temel sorusunu gün yüzüne çıkarıyor: Devlet aracılığıyla iktidarı hedefleyen bir siyaset ile parlamento dışı faaliyetlere dayanan bir siyaset arasındaki ilişki sorunu. Madrid’deki kamp alanları, şehrin kiracı sendikası Sindicato de Inquilinas tarafından yönetiliyordu; bu eylemlerin fitilini ise 87 yaşındaki María Abascal’ın, 1956’dan beri yaşadığı evinden tahliye edilmesi ateşlemişti.[1] Bütün bu kamplarla yürütülen faaliyetler devletin yönetimine katılmaya talip bir hareket olacak mıdır; yoksa devletten uzakta, mahalli bir düzeyde mi iktidar inşasına girişecektir?
Bir ucunda devletçi bir siyasetin, diğer ucunda ise parlamento dışı örgütlenmenin yer aldığı iki kutuplu bir yapının oluştuğu Amerika Birleşik Devletleri’nde, özellikle geçtiğimiz yıl Mamdani ve diğer DSA adaylarının seçim zaferlerinin ardından, devletçi siyaset izleği siyaset yapma konusunda tercih edilen yol hâline geldi. Hem kitle örgütlenmelerini hem de seçimlere katılımı kapsayan bir strateji için argümanlar sunmak mümkün olmasına rağmen, asıl soru bu ikisinin ilişkisi üzerinedir. Seçim stratejilerinden yana olanlar, genellikle, kitlesel örgütlenmenin seçim müdahalesinin bir neticesi olacağını varsayma eğilimdedir. Sembolik kazanımların yavaş yavaş birikerek gerçek bir “iktidar” hâline geleceğini umarlar; bu ise, sık sık stratejik yönelimlerini meşrulaştırmak için belirsiz ve anlaşılmaz bir şekilde dillendirilir.
Seçim stratejisi
Seçim stratejisi, destekçileri tarafından üç düzeyde savunulmaktadır: anlatı, siyasa ve bir kitle hareketine dönüşebilme kapasitesi. Bu şemada başlangıç noktası siyasa olacaktır: Çeşitli makamlara seçilen sosyalistler işçilerin koşullarını iyileştirecek yasaları geçirebilecektir. Zohran Mamdani’nin seçilmesi ve yönetimi bu şemanın en açık görüngüsünü sunar. Mamdani’nin kira bedellerindeki artışı durdurma, otobüs ulaşımını ücretsiz yapma ve belediyelere ait marketler kurma sözü veren yaşam maliyetlerini düşürmeye yönelik gündemi bu durumun en açık örneğidir. Makam sahibi sosyalistler, iş yeri ve kiracı örgütlenmesini destekleyecek yasalar da çıkarabilirler. Jacobin’den Nick French’in de belirttiği gibi:
Mamdani […], New York şehrinde emek hareketini güçlendirmeye yardımcı olmak için pek çok fırsata sahip olacak. Bunlar arasında, sahip olduğu platformu kullanarak işçileri örgütlenme hakları konusunda bilgilendirmek, sendikalaşma çabalarını ve toplu sözleşme mücadelelerini desteklemek (yakın zamanda New York’taki hemşirelerin sözleşme taleplerine destek vererek ve Starbucks çalışanlarının eylemlerine katılarak yaptığı gibi), Amazon sürücülerinin sendikalaşmasını kolaylaştıracak yeni belediye meclisi yasalarını desteklemek ve işçi haklarının korunmasından sorumlu mevcut belediye kurumlarını güçlendirip genişletmek yer alıyor.[2]
Bu uğurda Mamdani, yakın zamanda sırasıyla işçi ve kiracı örgütlenmelerini desteklemek amacıyla Worker Power (İşçi Gücü) ve Talk to Tenants (Kiracılarla Konuş) kampanyaları için bir ofis kurmuştur. Yaşam maliyetlerini düşürmeye yönelik gündemin potansiyel başarısı ve genel olarak yürürlüğe konabilecek faydalı siyasalar, hayırlı bir eylemin propagandası olarak işlev görebilirler. Başka bir deyişle, Mamdani yönetiminin potansiyel başarısı, sosyalizmin hem mümkün hem de iyi bir şey olduğunu kamuoyuna kanıtlayacaktır. French’in ifadesiyle, Mamdani’nin başarısı “şehirdeki, ülkedeki ve dünyadaki sıradan insanlara daha adil, demokratik ve daha iyi bir dünyanın mümkün olduğunu ve demokratik sosyalizmin bu dünyaya ulaşmak için bir vizyon teşkil ettiğini” gösterecektir.[3] Başarılı siyasa, seçim stratejisinin daha adil ve demokratik bir dünyaya giden yol olduğu anlatısını güçlendirecektir. Ancak siyasa ve anlatı başarı için yeterli ölçütler midir? Ekonomik olarak daha yaşanılabilir bir şehir, New Yorklular için hayırlı olmakla birlikte, gerçekten sosyalizme has bir görev midir? Ve öyleyse, bu neticeyi ilerici bir liberalizmden ayıran şey nedir?
French, Mamdani’nin görevi süresince kendisinin seçilmesini sağlayan kitle hareketini ayakta tutmadaki önemini kavramış görünüyor ve bu bağlamda Bhaskar Sunkara’nın halk meclisleri önerisini anıyor. Jacobin’in kurucusu olan ve The Nation’ın başında bulunan Sunkara, Kasım 2025’te Brooklyn’de düzenlenen DSA’nın iki yılda bir yapılan örgütlenme konferansındaki konuşmasında, Mamdani yönetiminin görevlerini, işçi sınıfının kendi kendini özgürleştirmesi nihai hedefi temelinde ele aldı. Sunkara, Bernstein’ın, sosyalizm nihai hedefinin hiçbir şey, hareketin ise her şey olduğu yönündeki meşhur sloganına katılmıyor; çünkü “eğer biz kapitalizm sonrasındaki sosyalizmden bahsetmezsek, başka kimse bahsetmeyecek.”[4] Onun sosyalizm görüşü, üretim tarzı ve devletin “demokratik kontrolü”, devletin sosyal hakları garanti altına almasını, emeğin sermaye üzerinde zaferini, kitlelerin baş kahraman olmasını ve CLR James’e atıfla her aşçının yönetime katılabileceği bir toplumu içeriyor. Bunların hepsi görünürde sosyalist, çünkü eğer birisi sosyalist bir toplumun nasıl olacağına ilişkin soyut bir tanım yapmak istese, bu tanım büyük ihtimalle tüm bu sayılan özellikleri içerecektir. Ama oraya nasıl varabiliriz? Sosyalist siyasetçileri seçmek bizi o noktaya nasıl taşıyabilir?
Sunkara, Gabriel Hetland ile kaleme aldığı, kasım ayındaki değerlendirmelerinin devamı niteliğindeki ve Aralık 2025’te Jacobin dergisinde yayımlanan bir yazıyla halk meclislerini savundu. Kasım ayındaki ifadeleri sosyalizme dair genel bir bakış açısı sunarken; aralık ayındaki makalesi ise, kısa vadeye yönelik somut bir reçeteyle bugüne odaklanmaktadır. Sunkara ve Hetland, Mamdani’nin karşılaşacağı muazzam engelleri kabul ediyorlar; bunlar arasında “ilerici konut siyasasını rayından çıkarabilecek mülk sahipleri, yatırımları şekillendiren ve sermaye kaçışı tehdidinde bulunabilen iş çevreleri, usûle ilişkin engeller çıkarma konusunda usta bir siyasi düzen ve belediye başkanının yetkilerini sınırlayan bir devlet yapısı” yer alıyor.[5] Bu engelleri aşmak için önerdikleri çözüm ise seçim dönemleri dışında da baskı yaratabilen ve “somut siyasa mücadeleleri etrafındaki iktidar dengesini” değiştirebilecek örgütlü bir taban oluşturulması.[6] Başka bir deyişle, yaşam maliyetlerine ilişkin gündeme karşı duran düşmanlara karşı harekete geçebilecek örgütlü bir sosyalist hareket. Diyorlar ki, “halk meclisleri, sıradan insanların kendi mahallelerini ve günlük yaşamlarını etkileyen kararlara katılabilecekleri düzenli, kurumsallaşmış alanlar yaratarak bu kapasitenin oluşturulmasına katkıda bulunan bir yöntem sunacaklardır.”[7]
Tam da burada, Sunkara ile Hetland’in halk meclisleri kuramı ve bunun gerçek inşası arasında bir köprü kurmaya çalıştığı yerde bir tümsekle karşılaşıyoruz. Esas sorun bu meclislerin bağımsız kuruluşlar (DSA veya halihazırda faal kiracı sendikaları gibi semt grupları) değil ama doğrudan Mamdani yönetimi tarafından kurulmalarını teklif etmeleri. “Zohran ve yönetiminin aktif olarak bu süreci başlatması ve rehberlik etmesi gerektiğini” söylemeleri,[8] sosyalizmin inşası için sorumluluğu kitle faaliyetlerine değil, Mamdani’ye yüklemektedir. Peki, Mamdani bu meclisleri kurmazsa ne olur? Bu yazının yazıldığı tarihte, 2026 sonbaharında bu meclisler hâlâ kurulmayı bekliyordu. Peki, bu meclisleri kursa bile, onları desteklemeyi bırakırsa veya yok sayarsa ne olur?
Sunkara için sosyalist iktidar, bizim adımıza hareket edeceği varsayılan siyasetçileri etkilemekle eş değerdir; bu ise liberal siyaset anlayışına yakın ama kendi savunduğu sosyalizm hedeflerinden oldukça uzaktır. Bu mesafeyi büyük ihtimalle kendisi de kabul edecektir, ama devlet tarafından oluşturulan ve izin verilen halk meclislerinin, emeğin sermaye karşısında zafer kazandığı ve kitlelerin baş kahraman olduğu bir dünyaya yol açacağı hiç de öyle aşikâr bir şey değildir. Belediye başkanları ve siyasetçiler üzerinde “etki” yaratma potansiyelinin ötesinde, kenara itilmiş bir konumda kalmak; bu, söz konusu siyasetçilerin sosyalist etiketini kullanarak bir temsil güvencesi sunduklarını iddia etmeleri haricinde, mevcut durumumuzdan niteliksel olarak pek de farklı görünmemektedir. Ancak, bizim yerimize başkaları harekete geçecekse, hele de bu başkaları kapitalist devletin işleyişi içerisinde hareket ediyorlarsa, halk meclislerinin eylem kapasitemizi gerçekte nasıl artırdığı açık değildir.
Bu tür bir siyaset ve yönetim tarzının yarattığı sorunları gözler önüne sermek için, 2026’nın başlarında Mamdani yönetimi döneminde oluşturulan kira vurgunu (rental ripoff) konulu oturumlara bir bakalım.[9] Teorik olarak bu oturumlar, kiracıların şikâyetlerini dile getirmelerine ve ev sahiplerine karşı örgütlenmeleri için gereken araçlara erişmelerine olanak tanıyabilirdi. Sunkara’nın tarif ettiği biçimde insanların bir araya geldiği, kaynaştığı ve mücadeleye dair yeni fikirler ürettiği bir tür halk meclisi işlevi görebilirlerdi. Oysa bunlar, devlet tarafından yetkilendirilmiş olup, siyasal geri bildirim mekanizmaları olarak tasarlanmış durumdadır. BK Mag için yazan Shamira Ibrahim, Şubat ayında Brooklyn’de gerçekleştirilen oturumda bu çelişkiye dikkat çekiyor:
Mamdani yönetiminin hayata geçirdiği girişimin, kiracıların şikâyetlerini dile getirebilecekleri ve yaşadıkları zorlukları paylaşabilecekleri açık bir forumdan ziyade, çeşitli belediye kurumları için veri toplama işlevi de gören bir kaynak fuarı niteliğinde olduğu kısa sürede anlaşıldı… Gece boyunca Mamdani’nin ekibi, toplanan geri bildirimlerin siyasa önerileri ve tavsiyeler geliştirmek için kullanılacağını belirtti. Bu süreç, son toplantıdan 90 gün sonra hazırlanacak bir raporla başlayacak ve ardından hem uygun fiyatlı konut üretimini hem de konut kalitesini (mevzuat denetimlerini de içeren) kapsayacak bir konut planının oluşturulmasıyla devam edecekti. Ancak siyasa önerilerinin nasıl somut yasal düzenlemelere dönüştürüleceği sorulduğunda, Weaver[10] net bir yanıt vermekten kaçındı; siyasa değişikliğinin zaman alacağını ve bu iddialı hedefleri gerçeğe dönüştürmek için belediye meclisi ve eyalet bütçesiyle yürütülecek müzakere süreçlerinden geçilmesi gerektiğini kabul etti.[11]
Bu siyasi şemada, insanlar oturumlara gelip şikâyetlerini dile getirecek ve devlet bu şikâyetleri yeni politikalara dönüştürecektir. Bu durum, kapitalist devletin sınıf çatışmasını bir düzen hâline getiren, aynı zamanda mülk sahiplerinin mülkiyetini ve sınıf karşıtlığının bizzat varlığını güvence altına alan bir mekanizma olduğu yönündeki Leninist argümanı kusursuz bir biçimde özetlemektedir. Bu işleyiş, bütünüyle siyasetteki öznel unsurların altını oymayı ve inisiyatifi devlete geri vermeyi amaçlamaktadır.
Mamdani yönetiminin, kira vurgununa ilişkin oturumların bir devamı niteliğindeki “Talk to Tenants” kampanyası; ihmal edilmiş binalara ve konut yasalarını ve yönetmeliklerini defalarca ihlal etmiş ev sahiplerinin bulunduğu taşınmazlara örgütleyiciler göndererek, kiracıların kendi kendilerini örgütlemesine yardımcı olmayı amaçlıyor. Aslına bakılırsa Mamdani yönetimi, kiracı sendikalarının oluşturulmasına öncülük etmeye çalışıyor. Bu kampanyayı gözlemlemek oldukça ilgi çekici olacak: Devlet destekli bu kiracı sendikaları, Mamdani tarafından çizilen sınırların ötesine geçip, devletin genellikle koruduğu özel gayrimenkul çıkarlarına meydan okuyabilecek bir özerkliğe sahip olacaklar mı? Özerklik, sendikaların devletin genellikle sürdürmekle yükümlü olduğu düzen sınırlarının dışına çıkarak, öngörülemeyen yönlere evrilebilmesi anlamına gelir.
Örneğin, Mamdani yönetimi bir kira grevini destekler miydi? Tracy Rosenthal ve Leonardo Vilchis’in Abolish Rent (Kirayı Kaldırın) adlı çalışmalarında belirttikleri gibi, “kira grevi, kiracı mücadelesinin kritik bir taktiği; gündelik sömürüye karşı koyma ve kiracılara taleplerini elde etme gücü veren bir silahtır. Bu, yoksul ve işçi sınıfından kiracıların, zengin ve nüfuzlu mülk sahiplerini dize getirmelerini sağlayacak bir baskı yaratabilir.”[12] Eğer Mamdani yönetimi, kiracı örgütlenmesini destekleme ve geliştirme konusunda ciddiyse, bir kira grevine destek vermek, yönetimin gerçekten mücadeleci eylemleri destekleyip desteklemediğini ya da sadece kendisini “halkın dostu” olarak mı sunduğunu ortaya koyan nihai sınav olacaktır. Eylemciler, bu program gelişmeye devam ederken, Mamdani yönetiminden kira grevlerine dair bir taahhüt almak için örgütlenmeye başlayabilirler.
Mamdani, siyaset için bir başlangıç mı ifade ediyor?
Liberalizmle aynı stratejik ön kabulleri taşıyan çağdaş demokratik sosyalizmin sınırlı siyasi vizyonuna rağmen, Mamdani’nin zaferindeki heyecan verici yanın insanlar arasında yarattığı coşku olduğunu söyleyebiliriz. Mamdani, seçim kampanyasını sıradan New Yorklularla gerçekleştirdiği bir araştırma süreciyle şekillendirdi. Trump’a oy veren mahallelere giderek oradaki insanlarla samimi tartışmalar yürüttü. Bu süreç, onun ekonomik erişilebilirlik odaklı bir kampanya geliştirmesini sağladı ve bu yaklaşım halk nezdinde açıkça karşılık buldu.
Mamdani’nin coşku yaratmadaki başarısı, görev süresinin ve kendi etrafında şekillenen hareketin, tıpkı 2016’daki Bernie Sanders örneğinde olduğu gibi, özgürleştirici bir siyaset anlayışı için bir başlangıç teşkil edip edemeyeceği sorusunu gündeme getiriyor.[13] Benim tahminim ise, Mamdani’nin seçilmesini sağlayan seferberlikteki özgürleştirici unsurların, onun göreve geldiği an itibarıyla etkisizleştiği yönünde. Bunun nedeni, bir makama gelmenin mutlaka kişinin geldiği harekete ihanet ettiği anlamına gelmesi değil; ama onun siyaset anlayışının mevcut liberalizmle büyük ölçüde süreklilik arz etmesidir. Bu, iktidarı yalnızca devletle, ki bu örnekte söz konusu olan kapitalist bir devlettir, sınırlayan ve dolayısıyla kitle siyasetinin zeminini kaçınılmaz olarak zayıflatan bir siyaset vizyonudur. Eğer seçim zaferi, onun için yorulmaksızın kapı kapı dolaşan ve çalışan gönüllülerden oluşan bir hareketle mümkün olduysa, şimdi o makamdayken bu insanlar ne olacak? En iyi ihtimalle başka örgütlenme süreçlerine dahil olacaklardır; ancak hareketin temel hedefi, o seçimi kazandığı an zaten gerçekleşmişti.
Bunu, Sanders’ın 2016’daki başarısız ön seçim kampanyalarıyla kıyaslayabiliriz; zira bu süreçte siyasetin yeniden başlaması, tam da bu başarısızlığının sonucuydu. Eğer Sanders kazansaydı, genç nesilleri radikalleştirme konusunda aynı etkiyi yaratmayabilirdi. Muhtemelen bir çeşit liberalizme evrilir ve o dönemde baskın olan ilerleme çizgisine dair anlatıları sürdürürdü. Bu durum işlerin zamanla daha iyiye gittiği ve toplumun kurumlarının halk için inşa edildiği yönündeki liberal zihniyeti doğrulayan bir gelişme olurdu. Sanders’ın başarısızlığı, salt 21. yüzyıl ABD’sinde sosyal demokrasi arayışının sınırlarını değil, aynı zamanda liberal mitolojinin tamamının sınırlarını da gözler önüne serdi. Ayrıca Taylor’ın ifade ettiği gibi: “Başkanlık ön seçimlerinde özgürleştirici bir siyasetin başlangıcının ortaya çıkabilmesinin nedeni, Sanders’ın oyunbozan bir aday olmasıydı. Ona oy vermek, Demokrat Parti Ulusal Komitesi’nin (DNC) ötesinde bir siyasi örgütlenme biçimine ihtiyaç duyulduğunu kabul etmek anlamına geliyordu. Bunun en somutlaştığı nokta, onun ‘siyasi devrim’ çağrısıdır.”[14] Mamdani’nin kampanyası, Sanders’ın 2016’da bağımsız bir aday olarak yarışmasına kıyasla aynı oyunbozanlık niteliği taşımıyordu; çünkü Mamdani bir Demokrat olarak yarışmıştı. Mamdani’nin adaylığı da tıpkı Sanders’ınki gibi, Demokratların, özellikle de günümüz kapitalizminin giderek derinleşen krizlerini çözmedeki başarısızlığını temsil ediyordu; ancak bu adaylık, partinin varlığını bütünüyle sorgulatmıyordu. Aksine onun zaferi, Demokrat Parti’nin demokratik sosyalist bir siyasete, özellikle de maddi erişilebilirliği merkeze alan bir anlayışa doğru yenilenmesi için bir yol sunabilirdi. Bu durum şöyle bir çelişki doğuruyor: Mamdani’nin başarısı, Demokrat Parti’nin ilerici bir şekilde yenilenmesinin önünü açabilir; ancak bu da demokratik sosyalizm bayrağı altında Demokratlardan kopuşu örgütleme ihtimalini zayıflatabilir.
Bu durum bizi, temsil meselesiyle ilgili önemli bir noktaya getiriyor. ABD’de, siyasetçilerin seçmenlerin çıkarlarını temsil ettiği fikri bir saçmalıktır. Sanders ve Mamdani gibi demokrat sosyalist siyasetçiler, temel düzeyde bir demokratik temsile geri dönme vaadi sundukları için insanları heyecanlandırıyorlar. Ne var ki, demokrat sosyalist adayların destekçileri, bu siyasetçilerin görevdeyken yapabileceklerinin sınırlı olduğunu ve ihanete varabilecek uzlaşmaların beklenebileceğini kolaylıkla kabulleniyorlar. Başka bir deyişle, Sanders ve Mamdani gibi siyasetçiler bir temsil fantezisi, yani seçmenlerin de tutulamayacağını bildiği bir vaat sunuyorlar. Bu durum, Lenin’in şu meşhur sözüyle özetlenebilir: “Ezilenlere, birkaç yılda bir, ezen sınıfın hangi temsilcilerinin parlamentoda onları temsil edeceğine ve baskı altında tutacağına karar verme izni verilir.”[15]
Mamdani artık görevde olduğuna göre, kendisine oy verenler adına hareket ediyor; seçmenler ise, Salar Mohandesi’nin kapitalist toplumda bireysel varoluşun temel hâli olarak tanımladığı depolitize bir atomizasyon durumuna geri dönüyorlar.[16] Bu durum, günümüz toplumunda siyasi ve sivil örgütlenmenin aşınmasına dayanan, bireyin tek başına siyasi bir müdahalede bulunamadığı solipsist (tekbenci) bir bireycilik hâlidir. Mamdani gibi bir siyasetçiye oy vermek ya da onun için seçim kampanyalarına dahil olmak, kişiye iş yerindeki sorunlara, ev sahibiyle yaşanan anlaşmazlıklara veya daha geniş toplumsal meselelere müdahale etme gücü kazandırmaz. Seçmen, bu yetisini devlet bünyesinde hareket edecek bir temsilciye devreder; teorik olarak devlet, ilerleyen süreçte işçi veya kiracı konumundaki seçmenin yararına olacak politikalar geliştirerek iş yerindeki ya da ev sahibiyle ilgili sorunlarını hafifletebilir. Ne var ki, bir seçmen olarak hareket etmek, kişinin öznelliğini sınırlandırması anlamına gelir. Siyasi kapasitenin kendileri adına hareket ettiğini iddia eden temsilcilere devredilmesi, bireyi siyasi varlığının bulunmadığı bir konumda tutmaya devam eder.[17]
Demokratik sosyalizm ile özgürleştirici siyaset arasında bir çizgi çekmemiz gerekiyor. İkisi arasındaki fark, kimin yönetmeye uygun olduğu sorusuna dayanıyor. Asad Haider’in ifade ettiği gibi:
Bana göre özgürleştirici siyaset, bir kararla başlar. Bu, kimin dost kimin düşman olduğuna dair bir karar değil; insanların kapasitesine ilişkin bir karardır. İnsanlar eşit midir ve kendi kendilerini yönetme yetisine sahipler midir?… Marx, herkesin yönetimde olması gerektiğini söyleyen ilk kişi değildi; siyaset tarihini dikkatle incelemiş ve bilimsel analizini giderek daha fazla kapitalist üretim tarzının kendine has özellikleriyle sınırlandırmış olsa da özgürleşme meselesinin farklı zamanlarda ve yerlerde ortaya çıktığını kavramıştı.[18]
Eğer sosyalizm, Huey Newton’ın bir zamanlar ifade ettiği gibi, halkın kendi kendini yönetmesi esasına dayanıyorsa, o hâlde mevcut seçim stratejisi ve demokratik sosyalizm anlayışı bu temelden oldukça uzak görünmektedir. Demokratik sosyalizm, siyaset yapanlar ile siyasi süreçler aracılığıyla temsil edilenler arasında bir ayrımın bulunduğu burjuvanın siyaset vizyonuna bağlı kalır. Bu anlayışta sosyalist iktidar, güya bizim adımıza hareket edecek siyasetçileri etkilemekle eş tutulur ki bu da aslında liberal siyaset anlayışından farksızdır. Demokratik sosyalistler, siyasi ve ekonomik iktidara dair asıl sorulara değinmekten kaçınırlar; kapitalist üretim tarzının ve burjuva devletinin varlığı ise sorgulanmaksızın veri kabul edilir.[19]
Siyaset mi, siyasal mı?
Alain Badiou, Siyaset Düşünülebilir mi? (Can Politics be Thought?) adlı eserinde, siyaset (politics) ile siyasal (the political) arasında bir ayrım ortaya koyar. Badiou’ya göre siyasal kavramı, siyasetin, insanlar ile onları temsil eden devlet arasındaki toplumsal bağın sağladığı bir güvenceyle ilgili olduğu varsayımına işaret eder.[20] Badiou, “Siyasal, felsefi olarak komüniter (toplulukçu) bağ kavramı ve bunun bir otorite içindeki temsili olarak tanımlanabilir,” der.[21] Bu ayrımı anlamanın bir başka yolu da Sylvain Lazarus’un içsellik (interiority) ve dışsallık (exteriority) içindeki siyaset ayrımından geçer.[22] İçsellik içindeki siyaset, devletten belli bir mesafede duran; insanların düşünme ve yeni siyaset biçimleri yaratma kapasitesine dayanan bir siyasettir. Dışsallık içindeki siyaset ise, kendisini devlet gibi dışsal nesnelerle olan ilişkisi üzerinden tanımlayan siyasettir.
Devlet düzen, komuta ve statüko ile eş anlamlıdır. Eğer devletin düzeni korumak ve insanları kendi yerlerinde tutmak gibi yapısal bir zorunluluğu varsa, o hâlde Mamdani gibi demokratik sosyalistler ya bu durumu yıkmaya çalışacak ya da düzene boyun eğeceklerdir. Tarihsel olarak sosyalist, hatta komünist siyasetçiler genellikle düzene boyun eğmiş ve bizzat devlet mantığı tarafından sindirilmişlerdir. Badiou’nun ifade ettiği gibi mesele, siyasetçilerin veya partilerin yozlaşmış olmaları ya da seçmenlerine ihanet etmeleri değil; parlamenter öznelliğin belirli yönetim biçimlerini dayatmasıdır. Şöyle der:
Parlamenter sisteme dahil olup iktidarı kazanan partilerin hiçbiri, benim “demokrasinin” öznel yasası olarak adlandırdığım şeyden, ki bu nihayetinde Marx’ın sermayenin “yetkili temsilcisi” olarak tanımladığı şeydir, kaçamamıştır. Bence bunun nedeni, seçimsel ya da yönetimsel temsile katılabilmek için, söz konusu sistemin talep ettiği öznelliğe uyum sağlamak zorunda olmanızdır.[23]
Bu durum, Mamdani’nin polis konusundaki tutumunda açıkça görülebilir. Mamdani, ev sahiplerine ve emekçi halkın diğer düşmanlarına karşı sert bir tavır takınıyor gibi görünse de, NYPD (New York Polis Departmanı), İsrail devletiyle olan ilişkisi de dâhil bütünüyle dokunulmaz kalmaya devam edecektir. Son on yılda, özellikle de 2020’deki George Floyd Ayaklanmaları sırasında polise karşı kitlesel özgürlükçü hareketler gelişmesine rağmen durum budur. Üstelik polis teşkilatı ve genel anlamda devletin baskıcı güçleri, özgürlükçü siyasetin değişmez bir düşmanı işlevi görmektedir. Bunun örneklerini, polisin yakın dönemdeki kitlesel protestolarda göstericileri darp etmesinde ya da ABD hükümetinin geçtiğimiz yüzyıl boyunca protestocuları ve grevleri etkisiz hale getirmek için Ulusal Muhafızları kullanmasında görebiliriz. Mamdani, Ağustos ayında polis yanlısı tutumunu daha da vurgulayarak şunları söyledi: “Polise ayrılan bütçenin kesilmesini desteklemediğimi ve böyle bir kesintiye gitmeyeceğimi çok net bir şekilde ifade ettim.” Dolayısıyla, Mamdani ve diğer sosyalist seçilmişlerin, eğer hâlihazırda yapmadılarsa, “hukuk ve düzen” anlayışını benimseyecekleri açıktır.[24] Yani Mamdani, düşmanlarını kandırmaya çalışan Makyavelist bir düzenbaz olsa ve gizliden gizliye komünizme bağlı kalsa bile, bu durum onun belediye başkanı olarak kendisini polisin ve polisin uyguladığı acımasız, gündelik pratiklerin (yüksek bütçelerinin korunmasından bahsetmiyoruz bile) bir destekçisi olarak sunmak zorunda olduğu gerçeğini değiştirmeyecektir.
Günümüzde demokratik sosyalistler arasında seçim odaklı stratejilerin revaçta olması, yirminci yüzyılda sosyalizmin uğradığı yıkımla yüzleşmeyi reddettiklerinin bir belirtisidir. Örneğin pek çok komünist, demokratik sosyalistlerin reformculuğuna, devrime yönelik sözde bir bağlılıkla karşı çıkma eğiliminde olabilir. Bu bağlamda mesele, bir asırdan uzun bir süre önce Rosa Luxemburg tarafından ortaya atıldığındaki kadar basit görünür: reform mu, devrim mi? Ne var ki, sosyalizmin hem devrimci hem de reformist kanatları yirminci yüzyılda tükenmiştir. Reform mu devrim mi sorusu artık işlevsiz ve ölü bir meseledir. Geçtiğimiz yüzyıl, devletin özgürleşmenin gerçekleşmesi için yeterli olmadığını, aksine buna bizzat bir engel teşkil ettiğini göstermiştir. Jasper Bernes ve Joshua Clover, on yıl önce kaleme aldıkları “Devletin Sonları” (The Ends of the State) başlıklı makalelerinde, devlet sorununu şu şekilde tanımlarlar: “Mesele, devlet iktidarının nasıl ele geçirileceği değil, devlet tarafından nasıl ele geçirilmeyeceğimizdir.”[25] Bu gözlem, gerek seçim yanlılarının tercih ettiği yöntem olan parlamenter yollarla devletin denetimini ele geçirme girişimleri, gerekse özellikle Leninizm’de olmak üzere Marksizmin pek çok kolunda görülen, devlet iktidarını ayaklanma yoluyla ele alma teorileri için geçerlidir.
Devlet meselesi ve bunun sosyalist strateji ve örgütlenmeyle ilişkisi hem tarihsel hem de teorik bir nitelik taşır. Tarihseldir; çünkü gerek reformist gerekse devrimci yollarla devlet iktidarını ele geçirme girişimleri, özgürleştirici siyasetin etkisizleşmesiyle ve burjuva siyasetini tanımlayan ayrımın, yani yönetenler (ya da yönlendirenler, siyasete katılanlar) ile yönetilenler (ya da yönlendirilenler, siyasette temsil edilenler) arasındaki ayrımın, yeniden üretilmesiyle sonuçlanmıştır.[26] Teoriktir; çünkü bu siyasi süreçlerin ortaya çıkardığı sonuçlar, özgürleşme davasına bağlı olanlar için yeni sorunlar doğurmuştur. Tüm bunlar aslında Marksizm krizi ve bir devlet teorisinin yokluğuyla ilişkilendirilebilir.[27]
Yirminci yüzyıl devrimcileri, devleti büyük ölçüde tarafsız bir varlık olarak görüyorlardı. Bu bakış açısı, Engels ve sonraki nesiller tarafından geliştirilen, devleti biçimden yoksun bir yapı olarak ele alan Marksizm anlayışından miras kalmıştı. Chris O’Kane bu durumu şöyle ifade eder: “Bu biçimsiz teori, devleti, kapitalist sınıfın kapitalist ekonomiyi yönlendirmek için kullandığı, ve aynı zamanda proleterlerin de komünist ekonomiyi yönlendirmek için kullanabileceği, tarafsız bir araç olarak tasavvur ediyordu.”[28] Bu görüş, Stephen Smith’in Red Petrograd (Kızıl Petrograd) adlı eserinin sonunda öne sürdüğü, Bolşeviklerin hem kapitalist ekonomiyi hem de devleti nötr varlıklar olarak kavradıklarına dair argümanlarını çağrıştırır.[29] Sovyet sosyalizminin sonraki gelişimi, NEP (Yeni Ekonomi Politikası) aracılığıyla kapitalist ekonomiye geri dönüş ve siyasi iktidarı tekeline alan bir parti-devlet yapısının oluşması, böylesi bir yaklaşımın içerdiği sorunları gözler önüne sermiştir.
Tarihsel olarak devlet sorunu, teorik soruna da ışık tutar. Solun devlet aracılığıyla değişim arayışlarının sonuçları çeşitlidir: İktidarın cazibesi, sosyalistleri bazen kapitalistler gibi davranmaya itebilir (SPD örneğinde olduğu gibi) ya da işin dozu fazla kaçırıldığında, silahlı kuvvetler ve varlıklı kapitalistler devreye girerek sosyalistleri devlet aygıtının içinden tasfiye edebilirler (Şili örneğinde olduğu gibi). SSCB deneyiminin de gösterdiği üzere, mevcut devlet aygıtını şiddet yoluyla ortadan kaldırmak dahi sorunu çözmeye yetmez. Tarihsel sorunu teorik terimlerle ifade edecek olursak, kapitalist devletin, kapitalist üretim tarzından ayrılamayacağını ve onu kontrol altına alma girişimlerinin, sosyalistlerin devlet mekanizması tarafından öğütülüp dışarı atılmasıyla sonuçlanacağını söyleyebiliriz. Dolayısıyla Clover ve Bernes’in uyarısı şudur: Sosyalistler için asıl mesele, devlet tarafından yutulmamayı nasıl başaracaklarıdır.
Özgürleştirici siyaset devletle ilgili değildir; zira devlet, doğası gereği etkisizleştirici bir güçtür. Eğer devlet bir sınıf tahakkümü aracıysa, ki kapitalist toplumlarda bu kapitalistlerin kitleler üzerindeki tahakküm aracıdır, o hâlde devlet, bu düzeni sona erdirmeyi amaçlayan her türlü siyasete karşı çıkacaktır. Ne var ki, sınıf tahakkümü sorununa getirilecek çözüm, formüldeki ögelerin yerini değiştirmek kadar basit değildir. Kitlelerin kapitalistler üzerindeki tahakkümüne dayandığı iddia edilen bir devlet yaratmak da insanlar arasında eşitliği sağlamak için yeterli olmamıştır. Natacha Michel’in ifade ettiği gibi:
1966’da başlatılan ve 1976’ya kadar süren, Büyük Proleter Kültür Devrimi (BPKD), iktidarı ele geçirmenin, insanlar arasında eşitliği sağlamak için yeterli olmadığını, hatta buna engel bile olabileceğini açıkça gösterdi. Proletarya diktatörlüğü olarak adlandırılan düzen içinde sınıf mücadelesinin devam ettiği; iktidardaki Komünist Parti’nin her zaman devrimci ve proleter çizgiyi (o dönemde kullanılan tabirle) temsil etmediği ve sosyalizmin kendi seyri içinde dahi ikinci bir devrime ihtiyaç duyulduğu ortaya konmuş oldu.[30]
Komünizme ve özgürleştirici politikalara dönecek olursak, komünizmin, büsbütün eşitlikçi ilkelere aykırı olan devletin, özel mülkiyetin ve sınıfın ortadan kaldırılmasını açıkça savunması bakımından onun modern biçimi olduğunu söyleyebiliriz. Eşitlikçiliğin önündeki engelleri kaldırmak, herkesin yönetime katılabileceği eşitlikçi bir toplum yaratmanın bir koşuludur. Ancak yirminci yüzyılın (özellikle de BPKD’nin gün yüzüne çıkardığı üzere) kesin bir biçimde gösterdiği gibi, devrim bu hedeflere ulaşmak için yeterli değildi. Hem Lazarus hem de Badiou bu çıkmazla doğrudan yüzleşmeye çalıştılar; bu da bizi siyasal özne sorununa getiriyor.
Siyasal özne
Siyasal öznenin yokluğu, içinde bulunduğumuz şartları belirleyen bir unsurdur. Siyasal özne meselesi, toplumdaki sosyolojik gruplardan hangisinin devrimci bir nitelik kazanacağıyla ilgili değildir. Başka bir deyişle bu, işçi sınıfı gibi, hâlihazırda siyasetin öznesi olarak var olan ya da bir örgütlenme süreci sonucunda bu özne haline gelmesi gereken bir kategoriyi tespit etme sorunu değildir. Siyasal özne, bireysel öznelerin daha büyük bir hedefe yönelmiş, daha kapsamlı bir yapı içinde birleşmesini gerektirir. Nihayetinde siyasal özne, bireylerin kendilerini aşan bir fikir doğrultusunda harekete geçirilmesi anlamına gelen bir özneleşme meselesidir.
Örneğin, yirminci yüzyıl Marksizminin siyasi öznesi, Parti idi. Parti, işçi hareketi ile sosyalist hareketin birleşimiydi. Dolayısıyla işçi sınıfı siyasetin faili olarak görülürken, Parti, sınıfı temsil eden ve daha büyük bir hedef olan komünizme yönelen özne konumundaydı. Elbette günümüzde artık komünist partiler mevcut değil; siyasi özne olarak parti fikri ise, dünya genelindeki komünist partilerin özgürleştirici siyasete karşı düşmanlıklarını açığa vurmalarıyla birlikte 1960’larda çöktü. SSCB, 1956’da Macaristan’da, 1968’de Çekoslovakya’da ve 1981’de Polonya’da olduğu gibi, ortaya çıkan her türlü halk temelli siyasi girişimi bastırdı. Fransız Komünist Partisi ise 1968’deki öğrenci ve işçi hareketlerine düşmanca bir tavır takındı ve bu hareketi etkisiz kılmak için hükümetle işbirliği yaptı.
Demokratik sosyalizm, siyasi özne ya da özgürleşme meselesiyle ilgilenmez. Demokratik sosyalizm, en iyi ihtimalle yaşam maliyetlerinin karşılanabilir olması ve emekçi insanların yaşam koşullarının iyileştirilmesiyle ilgilenir. Belki Mamdani ve DSA bünyesindeki diğer seçilmiş temsilciler bu konuda başarılı bile olabilirler. Ancak iktidarı yalnızca devlete indirgeyen demokratik sosyalizm, statükonun devamına yatırım yapmış olur. Demokratik sosyalistler İsrail’i ve polisi finanse etmeye devam ederler; işler ciddileştiğinde ise eşitlik ve özgürleşme taleplerini gündeme getiren her türlü kitlesel hareketi hiç kuşkusuz bastıracaklardır. Demokratik sosyalistlerin argümanlarını incelediğimizde, Sunkara’nın işaret ettiği daha geniş kapsamlı sosyalizm vizyonuna aslında inanmadıkları açıkça görülür. Onlar, kapitalist sınıfı, fazla cesur davrandıkları takdirde kendilerini yutacak korkunç canavarlar olarak görürler. Bu nedenle statükoyu yatıştırmak için ellerinden geleni yaparlar ve bu süreçte, özgürleşmeye dair her türlü olasılığın önünü kapatırlar. Bunu, Sunkara’nın halk meclisleri teorisinde de görüyoruz; zira bu teori, halk meclislerini yalnızca politika geri bildirim mekanizmalarına indirger. Üstelik bugüne dek bu halk meclisleri hayata geçirilmiş de değildir. Dolayısıyla, Mamdani gibi siyasetçilerin kitlesel siyaseti nasıl besleyebileceğine dair spekülatif yazılarında dahi, yine devlete geri dönerler.
Demokratik sosyalizmden farklı olarak, günümüzde siyasetin görevi insanların kendi yaşamları üzerinde kontrol sahibi olmalarını sağlayacak bir güç inşa eden mücadeleci bir siyaset oluşturma gibi zorlu bir işi üstlenmektir. Stuart Hall’un ifade ettiği gibi: “Siyasetin, halkın, sıradan insanların kapasitelerini genişletmekle ilgili olduğu fikrini yeniden kazanmalıyız. Bunu başarabilmek için de sosyalizmin, güçlendirmek istediği insanlara, 20. yüzyılın sonundaki sıradan bireyler olarak bizzat kendilerine ait olan bir dille seslenmesi gerekir.”[31] Halkın kapasitesinin genişletilmesi; insanların çalışma ve yaşam koşullarını denetim altına almaya çalıştıkları iş yeri örgütlenmeleri veya kiracı örgütlenmeleri gibi yollarla gerçekleşebilir.[32] Hatta henüz hayal bile edemediğimiz başka biçimler altında da ortaya çıkabilir. Asıl mesele, siyasetin, insanların düşünme ve yeni siyaset biçimleri yaratma kapasitesiyle ilgili olduğudur. Lazarus’un belirttiği üzere: “Mevcut düzenle bir kopuşun mümkün olabileceğine dair tek argüman, öznel olanın mevcut düzene bir bağlılık biçiminde dahi olsa var olmasıdır. Eğer insanlar düşünebiliyorsa, o hâlde başka bir öznelleşme biçimi de mümkündür.”[33] Seçim odaklı strateji ise, insanların yerlerine hareket edecek siyasetçiler tarafından temsil edildiği bir siyaset biçimini sürdürerek, bu olasılığı bütünüyle ortadan kaldırmaktadır. •
* İngilizce özgün makale, 11 Kasım 2026 tarihinde Fracture Magazine’de yayımlanmış ve Cemil Günalp tarafından Türkçeleştirilmiştir. Makalenin çevirisine izin verdikleri için Fracture Magazine editörlerine teşekkür ederiz.
[1] Javier Moreno Zacarés, yakın dönemdeki kamp kurma eylemlerini, 2008 mali krizi ve ardından gelen 15-M hareketiyle (ki bunu Podemos izlemiştir) açılan daha geniş siyasi yörünge bağlamında ele alıyor. Bkz. “Fifteen Years Later,” NLR/Sidecar, 9 Ekim 2026.
[2] Nick French, “Zohran’s Mayoralty Can Advance the Cause of Socialism,” Jacobin, 1 Ocak 2026.
[3] French, “Zohran’s Mayoralty Can Advance the Cause of Socialism.”
[4] Bhaskar Sunkara, “The Goal of Socialism is Everything,” Jacobin, 24 Kasım 2025.
[5] Gabriel Hetland ve Bhaskar Sunkara, “Zohran Needs to Create Popular Assemblies,” Jacobin, 22 Aralık 2025.
[6] Hetland ve Sunkara, “Zohran Needs to Create Popular Assemblies.”
[7] Hetland ve Sunkara, “Zohran Needs to Create Popular Assemblies.”
[8] Hetland ve Sunkara, “Zohran Needs to Create Popular Assemblies.”
[9] Eric Blanc, “kanalizasyon sosyalizmi”ni (sewer socialism) savunan bir diğer önde gelen demokratik sosyalisttir. Blanc, argümanını Mamdani yönetiminin işçi hareketini destekleyip güçlendireceği varsayımı üzerine kurar. Eğer işçi hareketi zayıfsa ve sendikalaşma oranı hızla düşüyorsa, “Mamdani, hem sahip olduğu platformu hem de kamu politikalarını kullanarak New York’u yeniden işçi gücünün bir kalesi hâline getirebilir; yani milyarderleri, Trump’ı ve Demokrat düzeni alt edebilecek kadar güçlü, örgütlü bir işçi sınıfına sahip, yaşamanın ekonomik olduğu bir şehre dönüştürebilir.” Demokratik sosyalistler, işçilerin örgütlenmesinin önündeki engellerin kaldırılmasının (eğer böyle bir şey mümkünse) sendikal örgütlenmenin yaygınlaşmasını kolaylaştıracağına dair körü körüne bir inanca sahiptirler. Örneğin Blanc, Mamdani’nin sendikalaşmayı “havalı” göstererek buna ilham vereceğini uman DSA emek aktivisti Davis Kim’den alıntı yapar.
[10] Cea Weaver, Mamdani tarafından göreve başladığı ilk gün atanan, Belediye Başkanının Kiracıları Koruma Ofisinin direktörüdür. Kendisi bir DSA üyesi olup daha önce “Housing Justice for All” (Herkes için Konut Adaleti) hareketinin eyalet çapındaki koordinatörlüğünü yapmıştır.
[11] Shamira Ibrahim, “Tension, Outrage, and a Little Hope at Mayor Mamdani’s First ‘Rental Ripoff’ Hearing,” BK Mag, 2 Mart 2026.
[12] Tracy Rosenthal ve Leonardo Vilchis, Abolish Rent (Chicago: Haymarket, 2024), 59.
[13] Bkz. Taylor B, “Beginnings of Politics”, Cosmonaut, 12 Kasım 2020.
[14] Taylor B, “Beginnings of Politics.”
[15] Lenin, The State and Revolution [Devlet ve Devrim].
[16] Salar Mohandesi, “Party as Articulator,” Viewpoint Magazine, 4 Eylül 2020.
[17] Alessandro Russo, Lenin’in Ne Yapmalı? adlı eserini yorumlarken şöyle der: “İşçiler kendiliğinden bir siyasi bilince sahip değildir ve olamazlar; çünkü onların ‘toplumsal konumları, yani modern tarihsel-siyasal düzen içindeki yerleri hiçbir varoluşsal değer taşımaz. İşçilerin ‘toplumsal değeri,’ emek piyasasında alınıp satılabilen metaların değerinden fazlası değildir.” Bkz: Russo, Cultural Revolution and Revolutionary Culture (Durham: Duke University Press, 2020), 43.
[18] Asad Haider, “Marxism and Emancipation”, Cleveland Review of Books, 17 Haziran 2022.
[19] Nicos Poulantzas örneğinde olduğu gibi, daha sofistike olan ve “ikili iktidar” stratejisini savunan demokratik sosyalist argümanlar mevcuttur. Ayrıca, esasen devlet zemininde hareket eden Amerikan Yurttaş Hakları Hareketi’nin başarısı da ortadadır. Ancak günümüz demokratik sosyalizmi bu standartları karşılamıyor. Eğer ABD’deki bugünkü demokratik sosyalizm, Poulantzas veya King’inki kadar teorik bir derinliğe sahip olsaydı, belki de çok daha iyi bir noktada olurduk.
[20] Alain Badiou, Can Politics be Thought?, çev. Bruno Bosteels (Durham: Duke University Press, 2018), 32.
[21] Badiou, Can Politics be Thought?, 34.
[22] Sylvain Lazarus, “Can Politics Be Thought in Interiority?,” çev. Tyler Austin Harper, Cosmos and History 12, sayı 1 (2016): 110.
[23] Alain Badiou ve Peter Hallward, “Politics and Philosophy,” Angelaki: Journal of the Theoretical Humanities 3, sayı 3 (1998): 115.
[24] Buna, 2022’deki Jamal Bowman meselesini de ekleyebiliriz; zira DSA tarafından desteklenen Kongre üyesi, İsrail’in Demir Kubbe sisteminin finanse edilmesi yönünde oy kullanmıştı. Söz konusu sistem günümüzde Filistinlilere yönelik soykırımda ve İran’a karşı yürütülen savaşta kullanılıyor.
[25] Jasper Bernes ve Joshua Clover, “The Ends of the State,” Viewpoint Magazine, 12 Ekim 2014.
[26] Liderler ile yönetilenler arasında kurumsallaşmış bir ayrım varsayan siyaset çerçevesini “temsil sorunsalı” olarak adlandırıyorum. Bkz. “Egalitarian Exceptions,” Fracture, sayı 1 (sonbahar 2026).
[27] Marksizmde tutarlı bir devlet teorisinin eksikliği, üzerinde çokça durulmuş bir konudur. Althusser, “Marksizmin Krizi” adlı metninde bu tezi çarpıcı biçimde ortaya koymuştur; Asad Haider ve Chris O’Kane gibi çağdaş teorisyenler de çeşitli çalışmalarında bu eksikliğe dikkat çekmişlerdir. Bkz. Asad Haider, “Crisis Theory,” Viewpoint Magazine, 14 Aralık 2017; Chris O’Kane, “State Violence, State Control,” Viewpoint Magazine, 19 Ekim 2014.
[28] O’Kane, “State Violence, State Control.”
[29] Stephen A. Smith, Red Petrograd (Cambridge: Cambridge University Press, 1983), 264–65.
[30] Natacha Michel, Le Roman de la politique (Paris: La Fabrique Éditions, 2020), 66–67.
[31] Stuart Hall, “Gramsci and Us”, Verso Blog, 10 Şubat 2017.
[32] Bunun yakın zamandaki bir örneği, kısmen Madrid Kiracılar Sendikası öncülüğünde Madrid’de kurulan kamp alanlarıdır. Sendikanın yıllar süren örgütlenme çalışmalarıyla oluşturduğu temel, kitlesel bir hareketi hem bir arada tutmayı hem de bu harekete müdahale edebilmeyi mümkün kılmıştır. Bkz. Assiatu Diallo, Elisa Molina ve Pablo Pérez Ruiz, “Más allá de la autonomía: hacia un nuevo ciclo del sindicalismo” (Özerkliğin Ötesinde: Sendikacılıkta Yeni Bir Döngüye Doğru), El Salto, 10 Ekim 2026.
[33] Lazarus, “Can Politics Be Thought in Interiority?,” 119.